Vergi Günlüğüm: Kayıt 3 Ekim 2026
TCMB, 1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı ile döviz dönüşüm desteğinin yeni kurallarını belirledi: destek artık döviz pozisyonu oranına, firma satış limitine ve yıllık 100 milyon TL tavanına bağlı.
Bu düzenleme, 1 Ağustos 2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğin uygulama adımıdır. Tebliğ, döviz alımı yapmama taahhüdünü kaldırmış ve TCMB’ye satılabilecek döviz ile destek tutarına üst limit koyma yetkisi vermişti. %3 oranının süresini uzatan hüküm dışındaki düzenlemeler 1 Ekim 2026’da yürürlüğe girdi.
Destek kapsamı ve oranı
Destek oranı normalde %2’dir; geçici olarak uygulanan %3 oran 31 Ocak 2027’ye kadar geçerlidir.
Kapsamdaki dövizler şunlardır:
- Döviz cinsi ihracat gelirleri
- Yurt dışı yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri (yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler dahil)
- Serbest bölge firmalarının yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettiği dövizler
Kıymetli maden ihracatından gelen dövizler kapsam dışındadır. TCMB’ye ABD doları, Euro ve İngiliz sterlini satılır; diğer cinsler aracı bankaca bu üçünden birine çevrilir.
Döviz pozisyonu oranı %10 şartı
Döviz pozisyonu oranı %10’u aşan firma destekten yararlanamaz. Oran şöyle hesaplanır:
\text{Döviz Pozisyonu Oranı} = \frac{\text{Hazır Döviz Varlıkları Toplamı}}{\max(\text{Net Satış Hasılatı},\ \text{Aktif Toplamı})}
Hazır döviz varlıkları = Kasa + Alınan Çekler + Bankalar − Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri + Diğer Hazır Değerler + Menkul Kıymetler + Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar. Net satış hasılatı ve aktif toplamı, GiB’e verilen en güncel yıllık beyannameden alınır. Döviz tutarları yılın ilk iş günü ilan edilen TCMB alış kuruyla TL’ye çevrilir.
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu için kurallar:
- SMMM veya YMM hazırlayıp imzalar, firma yetkilileri (Genel Müdür ve Finans Müdürü) teyit eder.
- Islak veya elektronik imzalı olarak aracı bankaya sunulur.
- Meslek odasından alınmış Faaliyet Belgesi eklenir; aynı müşavirin üç ay içindeki diğer formları için tekrar gerekmez.
- Belge tarihinden itibaren 15 gün geçerlidir ve bu sürede birden fazla işlemde kullanılabilir.
Firma satış limiti ve 100 milyon TL tavanı
Firmanın bir takvim yılında TCMB’ye satabileceği dövizin TL karşılığı, faaliyet kârı ile 12 aylık işgücü maliyetinden oluşan katma değere dayalı firma satış limitini aşamaz.
- Faaliyet kârı: GiB’e beyan edilen tutar esas alınır. Zarar eden firmada yalnızca işgücü maliyeti dikkate alınır.
- İşgücü maliyeti: SGK’ya bildirilen prime esas ücretler ile ödenen sosyal güvenlik primlerinin toplamıdır.
- Güncelleme: Limit Ocak ve Temmuz aylarında, yılda iki kez güncellenir. Kullanılmayan limit ertesi yıla devretmez.
- e-YMM raporu: Faaliyet kârı verisi olmayan ya da olağandışı görülen firmalar, e-YMM tam tasdik raporuyla kârı limite dahil ettirebilir.
- Aşağı yönlü güncelleme: Yeni limit, yıl içinde satılan tutarın altında kalırsa alınan destek geri istenmez.
Firmanın yıllık alabileceği azami destek 100 milyon TL’dir. Satıştan sonra destek alınamaz veya iade edilirse, limitten düşülen tutarlar geri eklenmez.
Kıst dönem: 1 Ekim–31 Aralık 2026 döneminde hem firma satış limiti hem 100 milyon TL tavan 0,25 katsayısıyla çarpılır. 1 Ekim öncesi satışlar ve alınan destekler bu dönemin hesabına katılmaz.
Diğer esaslar ve yaptırımlar
| Konu | Kural |
| Peşin ihracat | Destek satışta talep edilir; 6 ay içinde “Peşin Ödeme” yazılı gümrük beyannamesi ve döviz pozisyonu formu sunulunca ödenir. Limit satış anında düşülür. |
| Aracılı ihracat | Gerekli beyanname, sözleşme, GB ve faturalar sunulursa destek doğrudan tedarikçi/imalatçıya ödenir. |
| Süreler | Hizmet gelirlerinde kesin fatura tarihinden, serbest bölgede çıkış onayından itibaren 180 gün. |
| Dahilde İşleme Rejimi | Destek matrahı = ihracat bedeli − bedelsiz ithalat. Bedelsiz ithalat ihracata eşit veya fazlaysa destek yok. |
| ETGB | Kullanılabilir; 3 ay tek banka ile çalışma beyannamesi (Ek: D) alınır. |
| Reeskont kredisi | Ek-4 kapsamında kredi kullanan firmaya kredi vadesi boyunca destek yok. |
| Komisyon | Aracı banka, ödenen desteğin en fazla %1’ini alabilir. |
| İptal ihracat | Firmanın kusuru olmasa da destek iade edilir. |
Yaptırımlar: Usulsüz veya gerçeğe aykırı beyanla alınan destek; tespit günü kuru ile ödeme kurundan yüksek olanla hesaplanır, faiz ve BSMV eklenerek geri alınır. Tutar ödendikten sonra firmanın destek talepleri ve TCMB kaynaklı kredileri ilk tespitte 1 yıl, sonrakilerde 3 yıl kabul edilmez. Toplam usulsüz destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa ve tutar ödenirse bu süreler uygulanmaz. Ödeme yapılana kadar firmayla en az %50 kontrol ilişkisi içindeki grup firmaları da destek ve kredi alamaz.
Şirket bazında örnekler
Örneklerdeki şirketler ve rakamlar varsayımsaldır. Kur olarak TCMB’nin 2 Ekim 2026 tarihli gösterge döviz alış kuru (1 USD = 48,97 TL) kullanılmıştır; gerçek işlemde satış günü saat 11.00’de ilan edilen kur esas alınır. Firma satış limiti burada faaliyet kârı + işgücü maliyeti olarak alınmıştır; kesin hesabı TCMB yapar.
Örnek şirket: Anadolu Tekstil A.Ş. — 2025 net satış hasılatı 800 milyon TL, aktif toplamı 600 milyon TL, faaliyet kârı 120 milyon TL, 12 aylık işgücü maliyeti 80 milyon TL.
Örnek 1: Döviz pozisyonu oranı
| Kalem | TL karşılığı |
| Kasa | 2.000.000 |
| Alınan çekler | 3.000.000 |
| Bankalar | 62.000.000 |
| Verilen çekler ve ödeme emirleri (−) | 5.000.000 |
| Menkul kıymetler | 10.000.000 |
| Hazır döviz varlıkları toplamı | 72.000.000 |
Paydada net satış (800 milyon TL) ile aktif toplamından (600 milyon TL) büyüğü alınır: 72.000.000 / 800.000.000 = %9. Oran %10’un altında olduğu için şirket destekten yararlanabilir. Yurt dışı ticari alacaklar formda gösterilir ama orana girmez.
Banka bakiyesi 92 milyon TL olsaydı toplam 102 milyon TL, oran %12,75 olurdu ve şirket destek alamazdı.
Örnek 2: Firma satış limiti ve kıst dönem
| Kalem | Yıllık | 1 Ekim–31 Aralık 2026 (× 0,25) |
| Firma satış limiti (120 M + 80 M) | 200.000.000 TL | 50.000.000 TL |
| Azami destek tavanı | 100.000.000 TL | 25.000.000 TL |
Örnek 3: İlk satış (15 Ekim 2026)
Şirket 1.000.000 USD ihracat bedelini TCMB’ye satar.
- TL karşılığı: 1.000.000 × 48,97 = 48.970.000 TL
- Destek (%3): 1.469.100 TL
- Banka komisyonu (en fazla %1): 14.691 TL → şirkete en az 1.454.409 TL net destek kalır
- Kalan satış limiti: 50.000.000 − 48.970.000 = 1.030.000 TL
- Kalan destek tavanı: 25.000.000 − 1.469.100 = 23.530.900 TL
Örnek 4: Limiti aşan ikinci satış (20 Kasım 2026)
Şirket 200.000 USD (9.794.000 TL) daha satmak ister. Kalan limit yalnızca 1.030.000 TL olduğu için destek kapsamında en fazla yaklaşık 21.033 USD satabilir ve 30.900 TL destek alır. Kalan yaklaşık 178.967 USD için 2026’da destek alınamaz. Bu şirkette sınırı belirleyen 25 milyon TL tavan değil, firma satış limitidir.
Örnek 5: Zarar eden şirket
Beta Yazılım A.Ş. hizmet ihracı yapıyor; faaliyet zararı var, işgücü maliyeti 30 milyon TL. Limit yalnızca işgücü maliyetinden hesaplanır: yıllık 30 milyon TL, kıst dönemde 7,5 milyon TL. Faturayı 15 Eylül 2026’da kesmişse, dövizi 180 gün içinde, yani en geç 14 Mart 2027’ye kadar TCMB’ye satması gerekir.
Örnek 6: 100 milyon TL tavanının devreye girmesi
Mega Otomotiv A.Ş. için 2027 limiti 6 milyar TL olsun. Limitin yıl içinde değişmediği, satışların 31 Ocak 2027 sonrasına denk geldiği ve oranın %2’ye döndüğü varsayımıyla, 6 milyar TL satış 120 milyon TL destek doğurur. Ancak tavan 100 milyon TL olduğundan, destek 5 milyar TL’lik satışta dolar; kalan 1 milyar TL satışa destek ödenmez.
Örnek 7: Dahilde İşleme Rejimi
İhracat bedeli 1.000.000 USD, bedelsiz ithalat 400.000 USD ise destek matrahı 600.000 USD (29.382.000 TL), destek %3 ile 881.460 TL olur.
Örnek 8: Yaptırım senaryoları
| Durum | Sonuç |
| Usulsüz destek 80.000 TL, tutar ödendi | 100.000 TL altında; süre kısıtı uygulanmaz |
| Usulsüz destek 1.469.100 TL, ilk tespit | Ödeme yapılana kadar şirket ve ≥%50 kontrol ilişkili grup firmaları destek/kredi alamaz; ödemeden sonra 1 yıl kısıtlama |
| Aynı şirkette ikinci tespit | Ödemeden sonra 3 yıl kısıtlama |
Sonuç ve dikkat edilmesi gerekenler
Yeni sistemde destek, taahhüt yerine firmanın döviz pozisyonuna ve yarattığı katma değere bağlanıyor. Örneklerin gösterdiği gibi, katma değeri görece düşük firmalarda bağlayıcı sınır firma satış limiti; çok büyük firmalarda ise 100 milyon TL tavandır.
- ☐ Döviz pozisyonu oranını satışı planlamadan önce hesaplayın; 15 günlük form süresini satış takvimiyle eşleştirin.
- ☐ 2026 son çeyreğinde 0,25 ile daralan limiti ve kalan tutarı her satışta izleyin.
- ☐ Hizmet ve serbest bölge satışlarında 180 günlük süreyi takip edin.
- ☐ EK-B1 kontrol ilişkisi listesini eksiksiz ve güncel tutun.
- ☐ Faaliyet kârı verisi sorunlu ise e-YMM tam tasdik raporunu değerlendirin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; somut işlemler için mali müşavir veya aracı bankanızla görüşün.
Kaynaklar: TCMB, Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı (1 Ekim 2026); Deloitte Türkiye Vergi Sirküleri 2026/107 ve 2026/120; 2026/11 sayılı Tebliğ.
Kur kaynağı: TCMB gösterge niteliğindeki döviz kurları, 2 Ekim 2026.
